Ceza Muhakemesi Hukukunda

Yargılamanın Yenilenmesi

Dr. Selahattin Samet BİLGE

Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku

ABD. Öğretim Üyesi

İçindekiler

Birinci Bölüm: Genel Bilgiler

Ceza Ve Ceza Muhakemesi Normları Ve Ceza Muhakemesinin Yürüyüşü

Ceza Ve Ceza Muhakemesi Normları

Ceza Muhakemesinin Yürüyüşü

Yargılamanın Yenilenmesinin Temelleri

Hüküm, Kesin Hüküm Ve Hüküm Çeşitleri

Hüküm Ve Kesin Hüküm Kavramları

Maddi Anlamda Kesin Hüküm

Şekli Anlamda Kesin Hüküm

Hüküm Çeşitleri

Kesin Hükmün Otoritesi Ve Temeli

Adli Hataların Kaçınılmazlığı

Tarihte Yargılamanın Yenilenmesi

Eski Hukuk

Roma Öncesi Dönemi

Roma Dönemi

Kanonik Hukuk

Orta Çağ Hukuku

Code Napoléon Ve Sonrası

Sonuç

Karşılaştırmalı Hukukta Yargılamanın Yenilenmesi

Almanya

Avusturya

İtalya

Fransa

Anglo-Sakson Ve Anglo-Amerikan Hukuku

Diğer Kavramlarla Ve Kanun Yollarıyla Karşılaştırılması

Af

Zamanaşımı

Ölüm

Kanun Yolları

Olağan Kanun Yolları

Olağanüstü Kanun Yolları

İkinci Bölüm: Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri Ve Muhakemesi

1412 Sayılı Kanun Ve 5271 Sayılı Kanun Düzenlemeleri

Yargılamanın Yenilenmesi Şartları Ve Yargılamanın Yenilenmesine Engel Kurallarortak Yenileme Nedenleri

Sahteliği Anlaşılan Belge

Hükme Katılan Hakimlerden Birisinin Kusuru

Yalnızca Mahkum Lehine Yenileme Nedenleri

Yeminli Tanık Veya Bilirkişinin Hükmü Etkilemiş Olması

Hükümler Arası Bağdaşmazlık

Yeni Olaylar Veya Yeni Delillerin Ortaya Çıkması

Yalnızca Mahkum Aleyhine Yenileme Nedeni

Beraat Ettikten Sonra Suçla İlgili İkrar

Yargılamanın Yenilenmesi Usulü

Başvuru Yetkisi

Başvuru Koşulları Ve Usulü

Başvuru Sonucu

Yargılamanın Yenilenmesinin Kabulü

Kabul İle Birlikte Yapılacak İşlemler

Sonuçları

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kaynaklı Ve Anayasa Mahkemesi Kaynaklı Yargılamanın Yenilenmesi Usulü

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kaynaklı Yargılamanın Yenilenmesi Usulü

Anayasa Mahkemesi Kaynaklı “Yeniden Yargılama” Usulü

Sonuç

Giriş

Çalışmanın konusu olağanüstü kanun yollarından önemli bir niteliğe sahip olan ve son çare olarak başvurulabilen yargılamanın yenilenmesidir. Bu kanun yolu, tarihsel süreç içerisinde üzerinde çok tartışmalar olan ve ortaya çıkış biçimi bakımından tarihsel kökenleri çok derinlere dayanan bir kanun yolu olma özelliğine sahiptir.

Yargılamanın yenilenmesinin temel kökenleri Fransız ihtilali ve öncesindeki süreçlerde yatmaktadır. Buradaki gelişmeler tüm Kara Avrupası ülkelerini etkisi altında bırakmış ve kurumun farklı biçimlerde ele alınmasına olanak tanımıştır. Kimi hukuk düzenlerinde mahkum aleyhine yenileme nedenleri hiçbir zaman kabul edilmemiş, kimi diğer hukuk düzenlerinde ise hem lehe hem aleyhe yargılamanın yenilenmesi nedenlerini kabul eden karma yaklaşımlar öne çıkmıştır.

Türk Hukuku, hem lehe hem aleyhe yargılama nedenlerinin kabul edildiği karma modelin örneklerinden birisini oluşturmaktadır. Yargılamanın yenilenmesi konusu özelinde, CMK’daki mevcut düzenlemeler, temelinde çok farklılıklar olmamakla birlikte 1412 sayılı Kanun’daki düzenlemelerin bir benzeridir. 1412 sayılı Kanun’un mehazı ise Alman CMUK’udur.

Konu özelindeki mevcut düzenlemeler, muhakemenin çoğu sorununa temas etme noktasında yetersiz kalmaktadır. Bu sebeplerden birisi, CMK’daki yargılamanın yenilenmesi sisteminin CMUK’daki yargılamanın yenilenmesi sistemiyle benzer mimaride inşa edilmesine rağmen kanundaki diğer normlar bakımından CMUK - CMK arasındaki sistem farkının gözetilmemiş olmasıdır. Aynı zamanda, mevcut düzenlemeler, adli hatanın giderilebilmesi için gerekli çözümleri tam olarak karşılayamamaktadır. Ayrıca gerek CMK’daki yargılamanın yenilenmesi normları özelinde gerekse de CMK - TCK normlarındaki ifadeler arasında; tam olarak terim birliği de sağlanamamıştır.

Bu nedenlerle konunun incelenmesi önem arz etmektedir.

Bu çalışma iki bölümde ele alınmıştır.

Birinci bölümde ceza ve ceza muhakemesi normları ile muhakemesinin yürüyüşü ele alınmıştır. Burada amaçlanan hüküm ve kesin hükme giden süreci okuyucuya kısa ve öz biçimde sunmaktır. Daha sonra yargılamanın yenilenmesinin temellerine değinilmiştir. Devamında hüküm, kesin hüküm kavramları açıklanmış ve 5271 sayılı CMK’daki hüküm çeşitleri incelenmiştir. Daha sonra ise kesin hükmün otoritesi kavramı ve bu kavramın yargılamanın yenilenmesiyle nasıl uzlaştırıldığı ele alınmıştır. Son olarak ise bu kurumun tarihsel temelleri ve mukayeseli hukuktaki yansımaları incelenmiştir. En son olarak ise bu kanun yolunun diğer bazı kavramlar ve kanun yollarıyla karşılaştırılması gerçekleştirilmiştir.

2 İkinci bölümde ise Türk hukuk düzeni özelinde yargılamanın yenilenmesi kanun yolunun şartları, işleyişi ve yürüyüşü incelenmiştir. Burada yargılamanın yenilenmesi nedenleri incelenirken doktrindeki klasik ayrıma bağlı kalınarak ortak yenileme nedenleri, sadece lehe yenileme nedenleri ve yalnızca aleyhe yenileme nedeni konuları ayrı ayrı başlıklarda incelenmiştir.

Hukukumuzda uzun bir süredir yer edinmiş olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Avrupa Tipi Yargılamanın Yenilenmesi) ve Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararlarına dayalı “yeniden yargılama” kurumları ayrı bir başlıkta yine ikinci bölümün sonunda ele alınmıştır.

Bu eserin ortaya çıkışında tarihsel olarak çok önemli yer tutan İtalyan klasik doktrini ve güncel İtalyan doktrini ile birlikte Türk doktrini ve içtihatları etkili olmuştur. Nitekim Beccaria, Carrara, Alimena, Benevolo, Arena ve niceleri yargılamanın yenilenmesi kurumunun kurumsallaştırılması için çok çetin mücadeleler vermiş olan Aydınlanmacı ceza hukukçularıdır. Onların eserleri ve düşünceleri bugün bile geçerliliklerini korumaktadır. Bu çalışmada kullanılan kaynaklardan klasik kaynak olanların niteliğini vurgulayan özellik, yararlanılan eserlerin tam da yargılamanın yenilenmesi kurumunun tartışmalarının yaşandığı dönem içerisinde kaleme alınmış olmasıdır. Bu nedenle özellikle tarihsel inceleme kısmında yazarların aktardıkları tartışmalara olabildiğince bütünlükle esas yapı bozulmadan yer verilmeye çalışılmıştır. Bu, kurumun anlaşılmasında, hem doğumu hem adının konulması hem de kurumsallaşması bakımından çok kıymetli tartışmaları içerdiğinden günümüze de ışık tutar niteliktedir. Gerçekten de bu değerli düşünürlerin dönemleri içinde “böyle olmalıdır” dedikleri hemen hemen her şey, bugünkü kanun koyucuları etkilemiş ve etkilemeye de devam etmektedir.