Ceza Muhakemesi Hukukunda Hakimin Tarafsızlığı - Kevser Çetin

Üç bölümden müteşekkil çalışmamızın ilk bölümünde “Ceza Muhakemesinde Hâkim”, ikinci bölümünde “Ceza Hâkiminin Tarafsızlığı”, üçüncü bölümünde ise “Hâkimin Reddi Muhakemesi” ele alınacaktır.

İlk bölümde, ceza muhakemesi sistemleri çerçevesinde mer’i hukukumuzdaki sistem aktarılacak, sistemler bağlamında ceza muhakemesinin amacı ortaya konacaktır. Bu amaç doğrultusunda iddia, savunma ve yargılama makamları ile bu makamlarda yer alan süjeler ele alınacaktır. Çalışmamız, “Ceza Muhakemesi Hukukunda Hâkimin Tarafsızlığı”nı konu aldığı için bu bölümde yargılama makamı ve makamın süjesi olan hâkime daha geniş yer verilecektir. Bu bağlamda hâkimde bulunması gereken vasıflar/nitelikler açıklanacak, fakat bu niteliklerden biri olan tarafsızlık ikinci bölümde detaylıca ele alınacağı için bu bölümde kısaca değinilmekle yetinilecektir. Akabinde hâkimin işlemleri tasnif edilecek ve çalışmamız bakımından önem arz eden yargılama işlemleri incelenecektir. Önemi nedeniyle yargılama işlemlerinden karar ve hüküm üzerinde durulacak ve genel olarak kararın/hükmün oluşumu açıklandıktan sonra ceza muhakemesinde kararın/hükmün nasıl ortaya çıktığı incelenecektir.

İkinci bölümde, ilk olarak hâkimin tarafsızlığı kavramı tanımlanarak tarafsızlığın normatif temeline ve AİHM – AYM içtihatlarındaki anlamına yer verilecektir. Akabinde hâkimin tarafsızlığı muhatabına göre tasnif edilecek, daha sonra ise hâkimin tarafsızlığını etkileyen özel durumlar incelenecektir. Bu bağlamda, bilinçsiz önyargılar, değerler ve değer yargıları, basının ve kamuoyunun etkisi, yargının siyasallaşması, hâkimin takdir yetkisi gibi hâkimin karar verme faaliyetini etkileyen faktörlerin; hâkimin dış görünüşünün, mevcut veya önceki mensubiyetlerinin tarafsızlığına etkisi tartışılacaktır.

Üçüncü bölümde, hâkimin reddi ve çekinmesi usûlleri anlatılacaktır. Bu kapsamda hâkimin reddi usûlü bölümünde, ret sebeplerinin altında yasaklılık hâlleri ve tarafsızlığı şüpheye düşüren hâllere yer verilecektir. Kanunda sayılmamış olan tarafsızlığı şüpheye düşüren hâllere ilişkin genel açıklamalar yapıldıktan sonra bu hâllerden biri olan “ihsâs-ı rey” meselesine ayrı bir başlık açılacak ve ihsâs-ı reyin konusunun ne olduğu, hangi şartlarda ne şekilde ortaya çıktığı gibi hususlar detaylı bir şekilde irdelenecektir.